Autor: Marek Walczak

Na pewno większość z Was kojarzy to pojęcie – czasami gospodarka cukrów w ciąży płata figle i w badaniach kontrolnych okazuje się, że „wychodzi” cukrzyca typowa dla okresu ciąży. Tylko zdecydowana większość pacjentek w ciąży uważa , że to dotyczy kobiet otyłych, po 35 roku życia albo z problemami z gospodarką węglowodanową w rodzinie. Kiedy więc okazuje się, że wykonane w ciąży badanie wskazuje na cukrzycę u młodej , szczupłej dziewczyny- mimo wszystko pojawia się lekka nuta niedowierzania i oczywiście niepokoju.

Skąd „to” się bierze?

Cukrzyca jest najczęstszym powikłaniem metabolicznym wikłającym ciążę. Częstość występowania cukrzycy ciążowej w Europie szacuje się na 5,5 % z nieustanną tendencją wzrostową. Niestety również w Polsce. Dlaczego teoretycznie zdrowa pacjentka w ciąży choruje? Czynników ryzyka jest wiele, ale głównym z nich jest sama ciąża. W drugiej połowie ciąży dochodzi do wzrostu wydzielania takich hormonów, które doprowadzają do wzrostu poziomu glikemii we krwi. U części pacjentek organizm przestaje sobie radzić z metabolizmem glukozy i skutkuje to nieprawidłowymi wartościami cukru we krwi przy braku odpowiedniej diety lub leczenia.

Generalnie- cukrzyca może występować już przed ciążą, tzw. PGDM ( pregestational diabetes mellitus) lub pojawić się w trakcie ciąży, tzw. GDM (gestational diabetes mellitus).

Jak i kiedy badać?

Pierwsze oznaczenie glukozy we krwi na czczo wykonuje się już w I trymestrze ciąży. To taka pierwsza ocena, jak organizm metabolizuje glukozę. Przy złym wyniku może być sygnałem do wcześniejszych badań przesiewowych w kierunku cukrzycy.

Jeśli u kobiety występują pewne czynniki ryzyka wystąpienia cukrzycy lekarz może zdecydować o skierowaniu ciężarnej na test OGTT już na samym początku ciąży pomimo prawidłowego wyniku glikemii na czczo.

Grupa ryzyka:

  • ciąża po 35. roku życia
  • w wywiadzie porody dzieci o dużej masie ciała (>4000 g)
  • urodzenie noworodka z wadą rozwojową
  • zgony wewnątrzmaciczne w wywiadzie
  • nadciśnienie tętnicze
  • nadwaga lub otyłość, BMI > 27
  • rodzinny wywiad w kierunku cukrzycy typu 2
  • rozpoznanie cukrzycy ciążowej w poprzednich ciążach
  • wielorództwo
  • zespół policystycznych jajników

wyniki nieprawidłowe

  • wynik 92 – 125 mg/dl : wykonanie OGTT możliwie szybko
  • wynik >126 mg/dl : powtórzenie glikemii na czczo możliwie szybko

Standardowo badanie przesiewowe wykonuje się między 24 a 28 tygodniem ciąży i jest to „słynny” i niezbyt lubiany przez pacjentki test OGTT, inaczej test obciążenia glukozą. W skrócie polega na tym, że : zaopatrujesz się w 75 g glukozy w aptece. Możesz kupić smakową- np. pomarańczową lub cytrynową i zmierzasz do punktu pobrań. Zaopatrz się w wodę niegazowaną, dobrą książkę lub gazetę i min. 2,5 godziny czasu. Krew będzie pobrana na czczo (8-10 godzin bez jedzenia i picia, trzy dni wcześniej ograniczamy węglowodany), następnie wypijasz glukozę w ciągu max. 5 minut ( bywa ciężko- ale każda z nas różnie to znosi), masz pobieraną krew po godzinie i po dwóch godzinach.

!Ważne: w tym czasie nie wolno Ci pójść na spacer czy zakupy, trzeba przeczekać cały test w punkcie pobrań, ponieważ niektóre pacjentki czują się po tej słodkiej miksturze słabo lub mają mdłości.

!Krew jest pobierana z żyły, nie z palca.

!Łącznie powinnaś mieć trzy wyniki glukozy: na czczo, po godzinie i po dwóch.

!W trakcie testu nie wolno nic jeść, ale warto wziąć kanapkę ze sobą, żeby po trzecim pobraniu krwi spokojnie zjeść i mieć siły na powrót do domu😊 Łyk wody po wypiciu glukozy również nie zmienia wyniku badania, a może zmienić posmak w ustach i zapewnić większe prawdopodobieństwo utrzymania syropu w żołądku😊W razie braku smakowej glukozy, można do tej klasycznej wcisnąć trochę soku z cytryny.

Poniżej wartości wyników, które wskazują na cukrzycę ciążową (GDM) lub cukrzycę zdiagnozowaną w ciąży, ale w tej postaci zaburzenie prawdopodobnie występowało w organizmie już przed ciążą.

Czemu w ogóle tyle zamieszania z tą cukrzycą?

Hiperglikemia w ciąży może mieć wiele szeroko sięgających konsekwencji dla płodu. Rozwijający się mały człowiek jest bardzo wrażliwy na wysokie stężenia glukozy we krwi matki. Wysokie stężenie glukozy we wczesnym etapie ciąży może prowadzić do powstania wad rozwojowych lub wystąpienia poronień. Dlatego tak istotne jest odpowiednio wczesne planowanie ciąży i wyrównanie glikemii u pacjentek chorujących na cukrzycę przed ciążą.  W późniejszym okresie rozwoju płodu cukrzyca u ciężarnej może prowadzić do makrosomii płodu, czyli za dużej wagi ciała płodu czy podwyższonego poziomu insuliny we krwi płodu, co może prowadzić do wielu bardzo poważnych powikłań w rozwoju płodu.

Wśród innych powikłań cukrzycy wymienia się zwolnienie dojrzewania płuc mogące być przyczyną zaburzeń oddechowych po urodzeniu oraz częstsze występowanie nasilonej żółtaczki w pierwszych dniach życia noworodka. Najczęstszym niekorzystnym efektem obserwowanym u dzieci matek z cukrzycą jest hipoglikemia występująca u 10 – 60 % z nich. Nie można zapomnieć o wpływie cukrzycy na zwiększone ryzyko wystąpienia pewnych chorób na późniejszym etapie rozwoju dziecka, takich jak nadwaga i otyłość oraz zaburzenia tolerancji glukozy.

Pamiętaj więc: nie lekceważ tego rozpoznania! Choć początkowo zalecenia związane z pomiarem cukru we krwi oraz dietą mogą Ci się wydać przytłaczające i ograniczające wcześniejsze wyobrażenia o bezstresowej ciąży, to naprawdę nie jest to takie uciążliwe jak ewentualne powikłania wynikające z braku odpowiedniej kontroli cukrów.

Mam cukrzycę – co dalej???

Cukrzycę można mieć już przed ciążą- i jest to zdecydowanie bardziej poważna sytuacja niż cukrzyca rozpoznana w drugiej połowie ciąży.  Ciążę w przebiegu wcześniejszej cukrzycy należy zaplanować i prowadzić u specjalisty zajmującego się tym schorzeniem, często we współpracy z internistą, po wcześniejszej diagnostyce i odpowiednim przygotowaniu do ciąży.

Jeżeli cukrzycę rozpoznajemy w ciąży (GDM)- jej dalsze leczenie wiąże się z kilkoma krokami, które podjęte i przestrzegane przez ciężarną umożliwią prawidłowy rozwój ciąży. Skontaktuj się z lekarzem prowadzącym, aby omówić monitorowanie i leczenie cukrzycy w ciąży. Być może zaleci Ci wizytę w poradni diabetologicznej, abyś mogła przejść szkolenie z zakresu diety cukrzycowej oraz samodzielnej kontroli poziomu glikemii przy użyciu glukometru. Kolejna wizyta kontrolna pozwala zweryfikować pomiary i skuteczność postępowania. Niezbędnym elementem leczenia cukrzycy jest przestrzeganie diety oraz kontrola masy ciała. Otyłość jest istotnym czynnikiem rozwoju cukrzycy.

Czasami, jeśli pomiary wskazują, że wyrównianie poziomu cukru nie przebiega prawidłowo, może być konieczna hospitalizacja i leczenie insuliną. Musi przebiegać pod okiem diabetologa lub ginekologa-położnika na oddziale leczącym ciężarne z cukrzycą. Pamiętaj też, że cukrzyca leczona insuliną w ciąży, według rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników- jest wskazaniem do porodu w ośrodku o najwyższym- III stopniu referencji.

Skróty, z którymi możesz się zetknąć: G1 DM: cukrzyca w ciąży leczona dietą  lub G2 DM : cukrzyca w ciąży leczona insuliną

PORÓD

Cukrzyca niepowikłana nie stanowi wskazania do porodu zabiegowego ani przedwczesnego ukończenia ciąży. Należy możliwe dokładnie ocenić ryzyko dystocji barkowej wykonując pomiary biometryczne i ustalając przewidywaną masę płodu. Masa przewyższająca 4200 g w ciąży z cukrzycą pozwala na rozpoznanie makrosomii i jest wskazaniem do zakończenia ciąży przez cesarskie cięcie. Jeżeli poród obywa się siłami natury, wskazane jest monitorowanie glikemii. W przypadku braku akcji porodowej należy

  • W ciąży powikłanej cukrzycą przedciążowa indukcja porodu powinna być rozważona po 38. tygodniu ze względu na zwiększone ryzyko powikłań płodowych.
  • W przypadku cukrzycy ciążowej indukcję porodu należy rozważyć po ukończeniu 39. tygodnia ciąży ze względu na zwiększone ryzyko powikłań płodowych.
  • W przypadku podejrzenia nadmiernego wzrastania wewnątrzmacicznego płodu u ciężarnych z cukrzycą indukcja porodu nie powinna być podejmowana ze względu na zwiększone ryzyko dystocji barkowej.
  • W przypadku rozpoznania nadmiernej masy płodu po ukończonym 37 tygodniu ciąży należy rozważyć wcześniejsze ukończenie ciąży (próba indukcji porodu, przy zachowanych zalaceniach opisanych powyżej)

PO PORODZIE

W przypadku cukrzycy ciążowej leczonej dietą w pierwszych dobach po porodzie wskazane jest badanie glikemii na czczo i 2 godziny po głównych posiłkach. Jeżeli wartości są prawidłowe- można zakończyć samokontrolę glikemii.

W przypadku cukrzycy leczonej insuliną szczęśliwa mama po porodzie nadal powinna monitorować poziom glikemii oraz utrzymać podskórne podawanie insuliny. W przypadku cukrzycy przedciążowej można podjąć próbę redukcji dawki insuliny o około 30 – 50 %, natomiast w przy cukrzycy ciążowej należy podjąć próbę zupełnego zaprzestania stosowania insulinoterapii.

Jeśli poziom glikemii będzie utrzymywał się w granicach normy, po 6 – 12 tygodniach należy wykonać test OGTT. W przypadku nieprawidłowego wyniku konieczna będzie konsultacja diabetologiczna. Prawidłowy wynik pozwala na kontrolę glikemii na czczo raz na 3 lata.

SŁODKIE ZAKOŃCZENIE

Jeżeli odpowiedzialnie stosujesz się do zaleceń i kontrolujesz- ciąża powikłana cukrzycą, wbrew groźnie brzmiącej nazwie, może przebiegać stabilnie i bez dodatkowych powikłań. Pamiętaj jednak, że zbyt lekkomyślne podejście do tematu może grozić przede wszystkim Twojemu dziecku oraz Tobie. Weź również pod uwagę, że cukrzyca ciążowa to taka forma ostrzeżenia- jesteś już w grupie ryzyka zachorowania na cukrzycę w przyszłości i masz jeszcze czas na zmodyfikowanie stylu życia.

POMOCNE ŹRÓDŁO WIEDZY